Maaltijdvervangers en afvallen

Maaltijdvervangers: wat zijn ze?

Zoals de naam al zegt, is een maaltijdvervanger een product dat een maaltijd kan vervangen, vaak met als doel af te vallen of je gewicht stabiel te houden. Het is meestal zo samengesteld dat je een vaste hoeveelheid energie binnenkrijgt, met daarbij belangrijke voedingsstoffen zoals eiwit, vitamines en mineralen. Je gebruikt maaltijdvervangers naast gewone voeding. Ze zijn bedoeld om één of twee hoofdmaaltijden per dag te vervangen, niet alle maaltijden. Het doel is om het makkelijker te maken je energie-inname te beperken, terwijl je lichaam toch de voedingsstoffen krijgt die het nodig heeft. Voor veel mensen kan een maaltijdvervanger ook praktisch zijn in het dagelijks leven, doordat het tijd scheelt en je minder hoeft te plannen.

Voor wie is een maaltijdvervanger geschikt?

Een maaltijdvervanger kan een optie zijn voor gezonde volwassenen met overgewicht of obesitas die willen afvallen, maar ook voor mensen die hun gewicht stabiel willen houden, bijvoorbeeld na gewichtsverlies. Vaak wordt het tijdelijk gebruikt als steun, om een energietekort te creëren of om te voorkomen dat het gewicht weer toeneemt.

Verschillende soorten maaltijdvervangers

Maaltijdvervangers zijn er in verschillende smaken en vormen, zoals kant-en-klare shakes, repen, soepen en poeder dat je met vloeistof mengt. Dat kan het makkelijker maken om iets te kiezen dat past bij jouw dag.

Kant-en-klare drankjes zijn handig als je iets wilt dat snel klaar is, terwijl poeder ideaal is als je het pas wilt klaarmaken op het moment dat je het nodig hebt. Voor sommige mensen werken soepen of andere warme opties beter, vooral als je een gevoel wilt dat meer op een gewone maaltijd lijkt. Repen zijn praktisch als je iets zoekt dat je makkelijk bewaart en meeneemt.

Het is belangrijk om een maaltijdvervanger te onderscheiden van andere producten, zoals gewone eiwitshakes, smoothies of repen. Die zijn niet bedoeld om een volledige maaltijd te vervangen, zijn gemaakt met andere ingrediënten en kunnen een heel andere samenstelling hebben qua voedingsstoffen en energie.

Kun je afvallen met maaltijdvervangers?

Ja, een maaltijdvervanger kan helpen bij afvallen en gewichtsverlies makkelijker maken, omdat ze meestal minder energie bevatten dan een gewone maaltijd, vaak tussen de 200 en 250 kcal. Onderzoek laat zien dat mensen die maaltijdvervangers gebruiken als onderdeel van een gestructureerd programma gemiddeld meer afvallen dan mensen die vergelijkbare adviezen volgen zonder maaltijdvervangers. Bij mensen met diabetes type 2 zijn, naast gewichtsverlies, ook positieve effecten gezien op de langetermijnbloedsuikerwaarde (HbA1c).

Tegelijk is het belangrijk om te onthouden dat je totale energie-inname over tijd bepaalt of je afvalt. Een maaltijdvervanger kan het makkelijker maken om bij één maaltijd minder energie binnen te krijgen, maar als je tegelijk meer eet bij andere maaltijden of tussendoor, kan gewichtsverlies uitblijven. Gewichtsverlies op de lange termijn draait zelden om één product, maar om het geheel. Voor een resultaat dat blijft, is het vaak nodig om maaltijdvervangers te combineren met ondersteuning rondom eetgewoonten, gedrag en leefstijl.

Voordelen van maaltijdvervangers als je wilt afvallen

Handig en makkelijk beschikbaar
Een van de grootste voordelen is het gemak. Maaltijdvervangers vragen meestal weinig voorbereiding. Dat kan helpen als je weinig tijd hebt om te plannen, boodschappen te doen en te koken. Ze zijn ook makkelijk mee te nemen en kunnen een praktische optie zijn als je snel een maaltijd met laag caloriegehalte bij de hand wilt hebben, bijvoorbeeld onderweg.

Hulp om te starten
Voor sommige mensen is een maaltijdvervanger een manier om op gang te komen en wat sneller resultaat te zien. Dat kan extra motivatie geven en het makkelijker maken om door te gaan met andere veranderingen in eet- en leefgewoonten.

Voedingskundig betrouwbaar
Een maaltijdvervanger bevat alle belangrijke voedingsstoffen binnen een beperkte energie-inname. Veel producten bevatten ook relatief veel eiwit. Dat kan helpen bij een verzadigd gevoel en kan bijdragen aan het behoud van spiermassa tijdens afvallen.

Minder keuzestress rond eten
Je hoeft geen calorieën te tellen, niet steeds te plannen wat en hoeveel je gaat eten en minder keuzes te maken rondom eten. De portie is al klaar en de energie-inhoud ligt van tevoren vast. Voor veel mensen maakt dat het makkelijker om een plan vol te houden, vooral in periodes waarin er al veel speelt.

Kan helpen bij regelmatige eetmomenten
Als je vaak maaltijden overslaat of onregelmatig eet, kan een maaltijdvervanger helpen om ontbijt, lunch of avondeten vaker op vaste tijden te nemen. Het kan een optie zijn als je anders een maaltijd zou overslaan of zou kiezen voor voeding met minder voedingswaarde.

Nadelen van maaltijdvervangers

Een nadeel is dat het eenzijdig of saai kan aanvoelen. Sommige mensen missen variatie, plezier in eten en het sociale aspect dat bij gewone maaltijden hoort. Ook kan het zijn dat je het kauwen mist en het gevoel dat je ‘echt’ eet.

Een maaltijdvervanger betekent ook niet automatisch gewichtsverlies. Het kan makkelijk zijn om het lagere energie-inname te compenseren, bijvoorbeeld door meer te eten bij andere maaltijden of te snacken tussendoor. Dan kan afvallen uitblijven. Een ander nadeel is dat maaltijdvervangers op zichzelf niet helpen om gewoonten en routines op te bouwen met gewone voeding. Als je niet tegelijk werkt aan eetgewoonten en structuur, kan het lastig zijn om het gewichtsverlies vast te houden wanneer je teruggaat naar gewone maaltijden.

Wanneer kun je maaltijdvervangers beter vermijden of extra voorzichtig gebruiken?

Gebruik maaltijdvervangers niet zonder medische beoordeling als je te maken hebt met:

• een eetstoornis of een vermoeden van een eetstoornis
• zwangerschap of borstvoeding
• een ernstige nier-, lever- of hartaandoening
• bepaalde hormonale aandoeningen, of situaties met een verhoogd risico op tekorten aan voedingsstoffen

Combineer maaltijdvervangers met beweging en voeding die rijk is aan voedingsstoffen

Een maaltijdvervanger kan steun geven bij afvallen, maar werkt meestal het best in combinatie met regelmatige beweging en voeding die gevarieerd en rijk is aan voedingsstoffen. Beweging draagt bij aan je gezondheid en kan helpen om spiermassa te behouden tijdens afvallen, vooral krachttraining.

Omdat je maaltijdvervangers combineert met gewone voeding, is het slim om de maaltijden en tussendoortjes die je normaal eet zo voedzaam mogelijk te maken. Probeer groente, volkoren producten en een eiwitbron toe te voegen, zoals vis, peulvruchten, eieren of mager vlees. Dat kan helpen om genoeg voedingsstoffen binnen te krijgen, je langer verzadigd te voelen en eetgewoonten op te bouwen die ook werken als je geen maaltijdvervangers gebruikt.

Maaltijdvervangers als onderdeel van medische behandeling bij gewichtsverlies

In sommige gevallen kunnen maaltijdvervangers worden gebruikt als onderdeel van een medische behandeling bij overgewicht of obesitas. Dat gebeurt meestal binnen gestructureerde programma’s in de zorg, met als doel om op een gecontroleerde manier gewicht te verliezen.

Bij Yazen gebruiken we maaltijdvervangers soms, als er behoefte aan is of als je er interesse in hebt, als één van de tools binnen een aanpak die bij jou past. Om onze patiënten een zo goed mogelijke optie te kunnen bieden, hebben we samen met onze diëtisten ook een eigen maaltijdvervanger ontwikkeld, afgestemd op medisch gewichtsverlies. Deze bevat meer eiwit en minder suiker dan veel andere maaltijdvervangers. We hebben ook gekeken naar de hoeveelheid vitamines en mineralen, met onder andere extra vitamine D, omdat een tekort vaak voorkomt bij mensen met obesitas.

Samenvatting

Een maaltijdvervanger kan voor sommige mensen een nuttige steun zijn bij afvallen en bij het stabiel houden van het gewicht. Vaak krijg je daardoor minder calorieën binnen, wat gewichtsverlies kan ondersteunen. Je gebruikt maaltijdvervangers naast gewone voeding en ze zijn bedoeld om één of twee hoofdmaaltijden per dag te vervangen, niet alle maaltijden. Als je ze op een passende manier gebruikt, kunnen maaltijdvervangers structuur geven en duidelijke kaders rondom eetmomenten. Voor een resultaat dat blijft, is het meestal nodig om dit te combineren met voeding die rijk is aan voedingsstoffen, voldoende beweging en ondersteuning bij gewoonten en leefstijl.

‍

Disclaimer: Dit artikel is vertaald met behulp van AI. De Engelse versie is de originele versie. Bij twijfel prevaleert de Engelsetekst.